“በመጀመሪያ ቃል ነበረ ቃልም በእግዚአብሔር ዘንድ ነበር”ዮሐ.ወን.1፤1፡፡

በቀሲስ ብርሃኑ ጎበና

በተጥባባተ ሥጋ የማይደረስበት ከሰው አእምሮ በላይ የሆነ ሥጋዊ አእምሮ ተመራምሮ የማይደርስበት ጥልቅ ረቂቅ ሰማያዊ ምሥጢር ነው ነገረ መለኮት፡፡በእርግጠኝነት መናገር የምንችለው ይህን ረቂቅ ምሥጢር ለቅዱስ ዮሐንስ ሥጋና ደም እንዳልገለጠለት መንፈስ እግዚአብሔር እንደገለጠለት ነው፡፡ምክንያቱም ወንጌላዊው ቅዱስ ዮሐንስ የዓሣ አጥማጅ ልጅ የነበረ አርሱም በአባቱ እግር ተተክቶ በገሊላ ባሀር ዓሣ በማጥመድ ይኖር የነበረ ከመጻህፍት ዓለም የራቀ እንደውም ፊደል ካልቆጠሩ ተርታ የሚመደብ ሰው ነበር እንዲህ ተብሎ እንደተጻፈ“ጴጥሮስና ዮሐንስም በግልጥ እንደተናገሩ ባዩ ግዜ መጽሐፍን የማያውቁና ያልተማሩ ሰዎች እንደ ሆኑ አስተውለው አደነቁ”የሐዋ.ሥራ 4፤13፡፡

 

 

ዳሩ ግን በመንፈሰ እግዚአብሔር ተቃኝቶ አካል ከህልውና ተገልጦለት ከሰው አእምሮ በላይ የሆነውን ነገረ መለኮት ለዓለም ገለጠ፡፡የክርስትናው ዓለም የተመሰረተበትን ይህን መሠረተ እምነት ቅዱስ ዮሐንስ ከአእምሮው አፍልቆ እንዳልተናገረው ከላይ ከተገለጸው የእርሱ ማንነት የምንረዳው ነው፡፡ ምሥጢረ መለኮት በምርምር በተጥባባተ ሥጋ የሚደረስበት አለመሆኑን ቅዱስ ጳውሎስ እንዲህ ሲል ይገልጾአል“መንፈስም የእግዚአብሔርን ጥልቅ ነገር ስንኩዋ ሳይቀር ሁሉን ይመረምራልና ለእኛ እግዚአብሔር በመንፈሱ በኩል ገለጠው፡፡”1ቆሮ.2፤10፡፡

 

ቅዱስ ዮሐንስ ነገር መለኮትን ከሌሎቹ ወንጌላውያን ይልቅ አምልቶና አስፍቶ በመናገሩ ቴዎሎጎስ(ነባቤ መለኮት) የሚል ስያሜ ተሰጥቶታል ከተቀሩት ሦስቱ ወንጌላውያን ለየት ባለ መልኩ ነው ወንጌሉን የጀመረው፡፡ወንጌላዊው ማቴዎስ የጌታን የዘር ሀረግ በመዘርዘር ነገረ ልደቱን በማስቀደም ሲጀምር፤ ወንጌላዊው ሉቃስ ደግሞ ጌታ ከእመቤታችን እንዴት እንደተጸነሰ በመግለጥ ጀምሩዋል በአንበሳ የተመሰለው ማርቆስ ወንጌላዊ ደግሞ በጌታ ጥምቀት ይጀምራል፡፡ሦስቱም በሥጋ ተገልጦ የመጣበት ላይ ነው ያተኮሩት ወንጌላዊው ዮሐንስ ግን ከሥጋዌ በፊት ስላለው በመግለጥ ነው ወንጌሉን የጀመረው፡፡

 

አራቱም ወንጌላውያን በመንፈስ ቅዱስ ተመርተው የጻፉ እንደመሆናቸው ጌታ መንፈስ ቅዱስ ወንጌላውያንን ሲያጽፍ በመዋቅር አስጀምሮ በመሠረት አስጨርሱዋል፡፡ነገር ግን ቤት ከመዋቅሩ እስከ መሠረቱ የተያያዘ ነው እንጂ የተለያየ አይደለም ተጠመቀ ለማለት ተወለደ ማለት ጥንቱ(መጀመሪያው) ነው፡፡ተወለደ ለማለት ደግሞ ተፀነሠ ማለት ጥንቱ ነው፡፡ተፀነሠ ለማለት በቅድምና ነበረ ማለት ጥንቱ ነው፡፡ቅዱስ ማቴዎስ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በሥጋ ከአብርሐም ወገን መወለዱን በማሳየት ምድራዊ ልደቱን በመግለጥ ወንጌሉን መጀመሩን ስናስተውል ወንጌላዊው ቅዱስ ማርቆስ ደግሞ ጌታ በዕደ ዮሐንስ በፈለገ ዮርዳኖስ መጠመቁን የወንጌሉ መግቢያ አደረገ፤ቅዱስ ሉቃስ የጌታን ከእመቤታችን ከቅድስት ድንግል ማርያም በብስራተ መልአክ መጸነሱን መነሻ አድርጎ ወንጌሉን ሲጀምር ወንጌላዊው ቅዱስ ዮሐንስ ድግሞ ከንጽሕት ቅድስት ድንግል ማርያም የተጸነሰው በቅድምና የነበረ ከአብ ጋር የተካከለው የፍጥረታት ባለቤት አምላክ ወልደ አምላክ መሆኑን በማወጅ ወንጌሉን ጀምሩዋል፡፡

 

አብ መሠረት ሆኖ ሳለ ለምንድር ነው “በመጀመሪያ ቃል ነበር” በማለት የጀመረው? ለሚለው መሠረታዊ ጥያቄ በመንፈስ ቅዱስ የተቃኙ አበው መልስ ሰጥተዋል ወንጌላዊው ቅዱስ ዮሐንስ ዋና ዓላማ ያደረገው ሰው ሆኖ የተገለጠው የጌታ ኢየሱስ ክርስቶስን የባሕርይ አምላክነት(እግዚአብሔርነት) ለዓለም መግለጥ በመሆኑ የወልድን በቅድምና መኖር በመግለጥ ጀምሩዋል በዚህም በሥላሴ ዘንድ የስም ቅደም ተከተል፤ የሥልጣን ተዋረድና መዓርገ ርቀት እንደሌለ አስገንዝቡዋል፡፡በሗላ ግዜ የተነሱ መዓርገ መንግስት የሚሰጡ እነ አቡሊናርዮስ፤መዓርገ ርቀት የሚሰጡ እነ አርጌንስ በዚህ ተረተውበታል፡፡

“በመጀመሪያ ቃል ነበር”የሚለው አገላለጥ “በመጀመሪያ እግዚአብሔር ሰማይና ምድርን  ፈጠረ”ዘፍ.1፤1፡፡ከሚለው ከሊቀ ነቢያት ሙሴ አገላለጥ ጋር ንባቡ ተመሳሳይነት ስላለው  መጀመሪያ የሚለው ቃል ጥንት እንዳለው የሚገልጽ ነውና ከአብ ጋር የተካከለ እንዴት ሊሆን ይችላል በማለት የሚከራከሩ አሉ በእርግጥ ቃላቱ ተመሳሳይ ቢሁንም በምስጢርና በትርጉም ግን የተለያዩ ናቸው፡፡ሙሴ “በመጀመሪያ” የሚለውን ቃል የፍጥረትን ጥንት (መነሻ) ለመግለጥ እንደተጠቀመበት አነጋጋሪ አይደለም ወንጌላዊው ዮሐንስ ግን ቃለ አብ ወቃለ መንፈስ ቅዱስ ስለሆነው ስለ እግዚአብሔር ወልድ ቀዳማዊነት ለመግለጽ በመፈለግ “በመጀመሪያ” የሚለውን ቃል መጠቀሙን ልብ ይሏል፡፡ቃላት እንደ አገባባቸው ትርጉማቸው ይለያያል “ፊተኛውና ሗለኛው መጀመሪያውና መጨረሻው እኔ ነኝ”ከሚለው የእግዚአብሔር ቃል የምንረዳው ፈጣሪነቱን የሁሉ አስገኝ መሆኑን ነው፡፡“እኔ ፊተኛው ነኝ እኔም ሗለኛው ነኝ ፡፡እጄም ምድርን መሥርታለች ቀኜም ሰማያትን ዘርግታለች በጠራሗቸው ግዜ በአንድነት ይቆማሉ” እንዲል ትን.ኢሳ.12፤13፡፡

  አካላዊ ቃል ወልድ ያልነበረበት ዘመን የለም ከአብና ከመንፈስ ቅዱስ ጋር በዘመን የተካከለ ነው፡፡“አባት ሆይ ዓለም ሳይፈጠር በአንተ ዘንድ በነበረኝ ክብር አንተ በራስህ ዘንድ አክብረኝ” በማለት እንደገለጸው ዮሐ.ወን.17፤5፡፡ልቡናቸው የታወረ አንዳንዶች የስነ ፍጥረትን ሕግ በመከተል አባት ከልጅ በእድሜ ይበልጣል ልጅም ከአባት በሗላ ነው ታዲያ አብ አባት ከሆነና ወልድን ከወለደ እንዴት በዘመን አይቀድመውም ይባላል? በማለት የወልድን በቅድምና መኖር ክደው ለማስካድ ይደክማሉ፡፡ በመሠረቱ ፍጡርንና ፈጣሪን ማነጻጸር አግባብ እንዳልሆነ ብናውቅም እንዲህ ዓይነቱን ጥያቄ ለሚጠይቁ ሰዎች ጆሮአችንን መስጠት ሌላም አግባባዊ ያልሆነ ጥያቄን እነዲያመጡ መጋበዝ ቢሆንም   ደካሞችን በክህደት ጠልፈው እንዳይወስዱ በማሰብ የዚህን ጥያቄ መልስ ሰጥተን ማለፍን መርጠናል፡፡ ለእነዚህ ወገኖች ቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅ ይህን ጥያቄ ይጠይቃል ፡-  አስቲ ንገሩን የፀሐይ ጨረር ከራስዋ ከፀሐይ  ወይስ ከሌላ አካል ነው የሚወጣው? የፀሐይ ጨረር ከፀሐይ አካል እንደሚወጣ በእናንተም በሁሉም ዘንድ የታወቀ ነው ዳሩ ግን  በፀሐይ ጨረር ና በፀሐይ አካል መካከል የግዜ መለያያት እንደሌለ አስተውሉ የፀሐይ ጨረር ከፀሐይ አካል የተለየበት ግዜ እንደሌለ ሁሉ ምክንያቱም ፀሐይ ሁል ግዜ የምትወጣው ከጨረርዋ ጋር ነውና፡፡ወልድም አብን አህሎ አብን መስሎ ከአብ የተወለደ ቢሆንም ከአብ የተለየበት ግዜ የለም በዘመን አይቀዳደሙም አብ ከወልድ ተለይቶ የነበረበት ዘመን የለም፡፡ወልድም  ያልነበረበት ግዜ የለም፡፡በቅድምና አንድ ናቸው፡፡ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስን የአብ ነጸብራቅ ማለቱን ልብ ይሏል  (ዕብ.1፤3)፡፡

 

 ስለ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ቅዱስ ጳውሎስ የዳዊትን መዝሙር አጣቅሶ ሲመሰክር “ጌታ ሆይ አንተ ከጥንት ምድርን መሠረትህ ሰማዮችም የእጆችህ ሥራ ናቸው እነርሱም ይጠፋሉ አንተ ግን ጸንተህ ትኖራለህ ሁሉም እንደ ልብስ ያረጃሉ እንደ መጎናጸፊያም ትጠቀልላቸዋለህ ይለወጡማል አንተ ግን አንተ ነህ ዓመቶችህም ከቶ አያልቁም” ዕብ.1፤10-12፡፡ብሉዋል፡፡

ወንጌላዊው ቅዱስ ዮሐንስም “ያለውና የነበረው የሚመጣውም ሁሉንም የሚገዛ ጌታ አምላክ አልፋና ዖሜጋ እኔ ነኝ ይላል”በማለት በራዕይ መጽሐፉ ላይ ስለ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ቀዳማዊ ደኃራዊ መሆን ዐምልቶ አስፍቶ መስክሩዋል  ራዕይ 1፤8፡፡ እርሱ ራሱ ጌታ በዘመኑ ሁሉ ያለ የነበረ መሆኑን በኢሳይያስ መጽሐፍ “ከሆነበት ዘመን ጀምሮ እኔ በዚያ ነበርሁ” ብሎ መናገሩንም ልብ ይሏል.ኢሳ.48፤16፡፡እንግዲህ ከባለቤቱ  በላይ ሌላ ምሥክር አይመጣም፡፡በነቢያት ተናገረ በሐዋርያት አስመሰከረ፡፡

“የምወደው ልጄ ይህ ነው” በሚለው የአብ ምሥክርነት እርሱ አብን መስሎ አብን አህሎ ከአብ መወለዱን፤ እኔና አብ አንድ ነን ባለው የጌታ ቃል መሠረት ደግሞ ከባሕርይ አባቱ አአብ ጋር የተካከለ በቅድምና ከአብ ጋር የነበረ መሆኑን እንገነዘባለን፡፡

ስለዚህ “በመጀመሪያ ቃል ነበረ” በሚለው አገላለጽ ወንጌላዊው ሊያስገነዝብ የፈለገው ሰው ሆኖ የተገለጠው አካላዊ ቃል መጀመሪያና መጨረሻ የሌለው ዘላለማዊ አምላክ መሆኑን ነው፡፡

ለምን ቃል የሚለውን ስም መጠቀምን መረጠ ? እንደ ነቢየ ልዑል ኢሳይያስ የእግዚአብሔር ክንድ፤ ጥበቡ ወይም ወልድ በሚለው ስም አልጠራውም? ለሚለው ጥያቄ ሊቃውንተ ቤተ ክርስቲያን የሚከተለውን መልስ ይሰጣሉ፡-“ስለ ሦስት ነገር ቃል ብሎታል ህልውናቸውን  ቅድምናቸውን ለመናገር ፈጠረበትም ለማለት”(ወንጌል አንድምታ)

ህልውናቸውን ለመናገር፡- ከልብ ከእስትንፋስ ተለይቶ በአፍአ(በውጭ) የሚገኝ ቃል የለም፡፡ቃል ከልብና ከእስትንፈስ ተለይቶ አይኖርም፡፡በምሥጢረ ሥላሴ ትምህርታችን ላይ እንደተገለጸው አብ ልብ ወልድ ቃል መንፈስ ቅዱስ እስትንፋስ ነው፡፡ወንጌላዊው ቃል ብሎ የጠራው ወልድ ከባሕርይ አባቱ ከአብ ከባሕርይ ሕይወቱ ከመንፈስ ቅዱስ በሕልውና እንድ ሆኖ ሳለ ሰው ሆኖ መገለጡን ለመናገር ነው፡፡

 

ቅድምናቸውን ለመናገር፡- ቅድምናቸውን ለመናገር ልብና እስትንፋስ ቀድመውት ሗላ ላይ የሚገኝ ቃል የለም፡፡ልብ ቃል እስትንፋስ በቅድምና አንድ ናቸው አንዱ ከአንዱ አይቀድምም፡፡አንዱም ከአንዱ አይቀድምም፤እንደዚሁም የሥላሴ ቅድምናቸው አንዲት ናት በቅድምና አንድ ናቸው፡፡ በልብ የተመሰለ አብ በቃል ከተመሰለ ወልድ ቀድሞ የኖረበት ዘመን የለም ስለዚህ በቅድምና ከነበሩት ከሦስቱ አካላት አንዱ (አካላዊ ቃል ) ሰው ሆነ ለማለት ይመቸው ዘንድ ቃል በሚለው ስሙ ጠርቶታል

ፈጠረበት ለማለት:- አብ በወልድ ዓለምን ፈጠረ ሲባል እንደ አርዮስ አረዳድ ሳይሆን አትናቴዎስ ሐዋርያዊ እንደተናገረው የእግዚአብሔር ቃል እኛን ለመፍጠር የተፈጠረ አይደለም፡፡እኛ በእርሱ ተፈጠርን እንጂ “በእሱ ኹሉ ተፈጠረ” እንጂ ለእኛ መፈጠሪያ እንዲኾን ልዑሉና ኃያሉ እንደ አገልግሎት መሣሪያ ተፈጠረ ብሎ ማውራት ከደካማ አስተሳሰብ የተገኘ ነው፡፡ዓለም በእርሱ እንደተፈጠረ ባይካድም ቃል ምንግዜም ነበረ፡፡አብ በወልድ ዓለምን ፈጠረ ሲባል በእጅ ጥልፍ እንደ መጥለፍ ሥዕል እንደ መሳል ነው፡፡ስለዚህ ወንጌላዊው ዮሐንስ ሰው ሆኖ የተገለጸው የፍጥረታት ባለቤት ፍጥረታት የተፈጠሩበት መሆኑን ለመግለጽ ቃል በሚለው ስሙ ጠርቶታል፡፡

አምላክ ወይም ወልድ ብሎ ለምን አልጠራውም ?

          ቃል በሚለው ምትክ አምላክ ብሎት ቢሆን ኖሮ መናፍቃን የጸጋ አምላክነቱን  እንጂ የባሕርይ አምልክነቱን አያሳይም ባሉ ነበር ምክንያቱም ሙሴን እግዚአብሔር “ለፈርዖን አምላክ አድርጌሃለሁ” እንዳለው፡፡የእግዚአብሔር ቃል የመጣላቸውን ነቢያትንም “አማልክት ናችሁ አልሁ” እንደተባለው ሁሉ የእርሱንም የጸጋ አምላክነቱን ሲገልጽ እንጂ የባሕርይ አምላክነቱን መግለጹ አይደለም በማለት መናፍቃን ምክንያት እንዳይሆናቸው ብሎ መሆኑን ሊቃውንት ያመሰጥራሉ፡፡ ዘጸ 7፤11፡፡መዝ.31(32)፤6፡፡

          ወልድ ለምን አላለውም ለሚለውም ምክንያታዊ ምላሽን ሊቃውንቱ ሰጥተዋል ወልድ ቢለው እስራኤል የእግዚአብሄር ልጆች እንደተባሉ ዛሬም ምዕመናን የጸጋ ልጅነትን በጥምቀት እንደሚያገኙት ሁሉ እርሱንም መናፍቃን የጸጋ እንጂ የባሕርይ ልጅ አይደለም እንዳይሉ በሌላም በኩል ወልድ የሚለው የአብንና የወልድን አንድነት ብቻ እንጂ የሦስቱን አንድነት ስለማያሳይ ቃል የሚለው የከዊን ስም ግን የሦስቱን ማለትም የአብ የወልድ የመንፈስ ቅዱስን አንድነት የሚያሳይ በመሆኑ ነው“ቃለ አብ ወቃለ መንፈስ ቅዱስ ወልድኒ ቃሎሙ ለአብ ወለመንፈስ ቅዱስ” እንዲል ።

(የደብሩ ሰንበት ት/ቤት የአንደኛ ዓመት ምሥረታ በዓሉን አስመልክቶ ካዘጋጀው መጽሔት የተወሰደ)